Το βουνό της Παναγίας, υψ. 778μ., βρίσκεται στην Α πλευρά των Κοντοβουνίων, αμέσως στα Ν/ ΝΑ του Κεφαλινού. Το βουνό προς τα Ν, διαμέσου ενός μεγάλου διασέλου ύψους 670μ, ενώνεται με τις πιό υψηλές κορυφές του ορεινού συγκροτήματος του Προφ. Ηλία. Στο πλάτωμα κορυφής του βουνού της Παναγίας εντοπίζεται ο ναός της "Τιμίας Ζώνης της Θεοτόκου".
Στο αρκετά ομαλό πλάτωμα της κορυφής του βουνού της Παναγίας, έκτασης περίπου 10 στρεμμάτων, εντοπίζονται τα υπολείμματα αρχαίας ακρόπολης. Ένα ισχυρό τείχος στεφανώνει το πλάτωμα κορυφής, σωζόμενου μήκους περίπου 200μ. και με πλάτος 2-2,5μ. Το τείχος σώζεται σε κάποια σημεία σε ύψος 5-6 δομικών σειρών, με καλύτερη κατάσταση διατήρησης την Α και Β πλευρά της ακρόπολης. Στη Α υπάρχει ο χωματόδρομος που οδηγεί στην εκκλησία της Τιμίας Ζώνης της Θεοτόκου που βρίσκεται εντός της ακρόπολης, στην Ν πλευρά.
Το τείχος είναι ισχυρής κατασκευής, χωρίς ίχνη κονιάματος. Στην Β πλευρά φαίνεται να υπάρχει είσοδος προς την ακρόπολη ενώ σε κοντινή απόσταση πιθανόν να υπήρχε πύργος.
Στο μέσον της ακροπόλεως, όπου σήμερα υπάρχει τοπογραφικός κίονας, υπάρχει πολύ μεγάλη συσσώρευση λίθων, γεγονός που υποδεικνύει ότι στο πιό ψηλό σημείο της ακρόπολης υπήρχε σημαντικό κτίσμα.
Κεραμικά αποτμήματα δεν είναι εμφανή στο μεγαλύτερο μέρος της ακρόπολης, αν και θα πρέπει να αναφέρουμε ότι κατά την επίσκεψή μας η βλάστηση ήταν έντονη. Κάποια κεραμικά αποτμήματα που εντοπίστηκαν Ν της εκκλησίας της Παναγίας, φαίνεται να είναι Μεσαιωνικά/ Νεότερων χρόνων, κάποιο ίσως να είναι Βυζαντινών χρόνων.
Η ακρόπολη της Παναγίας του Κεφαλινού βρίσκεται σε στρατηγικό σημείο. Έχει εκπληκτική θέα, ελέγχοντας μεγάλο μέρος της Μεσσηνίας. Προς Ν ελέγχει την πεδιάδα του Μαγγανιακού, μέχρι τον Μεσσηνιακό κόλπο, ενώ φαίνονται οι ακροπόλεις του Μαγγανιακού και του όρους Ψωριάρη. Προς Α υπάρχει οπτική επαφή με την πεδιάδα του Παμίσου, τα όρη Ιθώμης και Εύας, ενώ προς ΒΑ φαίνεται το Στενυκλαρικό πεδίο. Προς Β υπάρχει θέα μέχρι την πεδιάδα του Σουλιμά, ενώ από την πλευρά αυτή, σε σχετικά κοντινή απόσταση από την ακρόπολη, περνάει η αρχαία οδός που ένωνε την Α και Κεντρική Μεσσηνία με το οροπέδιο της Τριπύλης και της Δ ακτές της Μεσσηνίας, στην περιοχή της αρχαίας Κυπαρισσίας.Η μη εύρεση κεραμικών αποτμημάτων και το γεγονός ότι η ακρόπολη φαίνεται να είναι άγνωστη στην Βιβλιογραφία καθιστούν την χρονολόγησή της αρκετά δύσκολη. Το σχήμα και το μέγεθος είναι όμοιο με αρκετές ακροπόλεις της Μεσσηνίας που ανήκουν στην Προϊστορική περίοδο. Ωστόσο ο τρόπος δόμησης και τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά στην Β πλευρά παραπέμπουν σε νεότερη κατασκευή. Φαίνεται πιθανή η υπόθεση ότι ακρόπολη θα μπορούσε να χρονολογηθεί στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου.
Αν η υπόθεση της Αρχαϊκής κατασκευής είναι σωστή, τότε η ακρόπολη της Παναγίας θα πρέπει να φύλαγε την Β πλευρά της κοιλάδας του Μαγγανικού και την πρόσβαση προς την ακρόπολη του Μαγγανικού, όπου στην θέση Παλαιόκαστρο[1] εντοπίζονται σημαντικά αρχαιολογικά κατάλοιπα, που πιθανόν χρονολογούνται στην Πρώιμη εποχή του Σιδήρου και ταυτίζονται με την Υάμεια, μιά από τις 5 πόλεις που ίδρυσε ο Κρεσφόντης στην Μεσσηνία[2], μετά την πτώση του Μυκηναϊκού κόσμου. Στην Ν πλευρά της πεδιάδας υπάρχει η ακρόπολη του Ψωριάρη που και αυτή πιθανόν να ανήκει στην Πρώιμη εποχή του Σιδήρου.[3]
Αξίζει να αναφέρουμε ότι στο μέγεθος και στον τρόπο δόμησης, η ακρόπολη της Παναγίας παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με την ακρόπολη του Ψωριάρη.
Η ακρόπολη της Παναγίας εκτός από αμυντικό χαρακτήρα θα λειτουργούσε και ως παρατηρητήριο και πιθανόν στην κορυφή να υπήρχε φρυκτωρία.
Επίσης δεν θα πρέπει να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να υπήρχε κάποιο Ιερό στην Ακρόπολη.
Η εκκλησία της "Τιμίας Ζώνης της Θεοτόκου" βρίσκεται στην Ν πλευρά της ακρόπολης εντός ενός περιβόλου. Το τείχος του περιβόλου έχει συνολικό μήκος 115μ. δημιουργώντας μια περίκλειστη περιοχή 800τμ. Η Δ πλευρά του περιβόλου είναι χτισμένη πάνω στο αρχαίο τείχος. Ο ναός, διαστ. 7Χ5μ. περίπου, όσο και το τείχος του περιβόλου έχουν κατασκευαστεί με το οικοδομικό υλικό της αρχαίας ακρόπολης. Στην σημερινή του κατάσταση ο ναός έχει καινούργια στέγη και είναι σοβατισμένος εξωτερικά και εσωτερικά και έτσι δεν μπορούν να διακριθούν πιθανόν παλαιότερες φάσεις.
Η πιο σημαντική εκδήλωση του Κεφαλινού είναι το πανηγύρι της Παναγίας στις 31 Αυγούστου όπου εορτάζεται η κατάθεση της "Τίμιας Ζώνης της Θεοτόκου’’.[4] Ο Κεφαλινός είναι Μεσαιωνικό χωριό που σύμφωνα με την παράδοση ιδρύθηκε τον 11ο- 12ο αι., οπότε δεν αποκλείεται και ο ναός της Παναγίας να χτίστηκε την ίδια περίοδο.
Ανήμερα της γιορτής, οι κάτοικοι του Κεφαλινού ανεβαίνουν στο βουνό και τελούν Λειτουργεία στον ναΐσκο της Τίμιας Ζώνης της Θεοτόκου. Κατόπιν επιστρέφουν στο χωριό και κάνουν το πανηγύρι, που είναι η πιό σημαντική και επίσημη εκδήλωση του χρόνου για το χωριό.
Δεν αποκλείετε η σύγχρονη αυτή ανάβαση- πομπή των κατοίκων στον ναό στην κορυφή του βουνού, όπου υπάρχει και η αρχαία ακρόπολη, να απηχεί θρησκευτικά δρώμενα που χάνονται στα βάθη των αιώνων. Γενικά πάρα πολλά θρησκευτικά στοιχεία και πρακτικές διασώζονται από την Προϊστορική εποχή στους αρχαίους ιστορικούς χρόνους και αργότερα, στο τέλος της αρχαιότητας, ενσωματώνονται στον Ελληνορθόδοξο πολιτισμό.
"Αριστομένης ο Μεσσήνιος"
[1] Παλαιόκαστρο Μαγγανιακού: Η Αρχαϊκή ακρόπολη. "Αριστομένης ο Μεσσήνιος". (online)
[2] Στράβων Γεωγραφικά Η, 361,
[3] Όρος Ψωριάρη Μεσσηνία: Αρχαία ακρόπολη και Πύργος. "Αριστομένης ο Μεσσήνιος". (online)
