Επαρχιακή οδός Σουληνάρι-Κρεμμύδια-Κορυφάσιο
Συνεχίστηκε η σωστική ανασκαφική έρευνα στην περιοχή Σουληναρίου, στο πλαίσιο του έργου «Βελτίωση της 38ης Επαρχιακής Οδού Σουληνάρι- Κρεμμύδια- Κορυφάσιο έως 9η Εθνική Οδό όρια Νομού Ηλείας- Καλό Νερό- Κυπαρισσία- Μεθώνη»37. Οι αρχαιότητες αποκαλύφθηκαν το 2014 στην αρχή του έργου (Χ.Θ. ±0+430), στην έξοδο του οικισμού Σουληναρίου και εκατέρωθεν της επαρχιακής οδού που οδηγεί προς τον οικισμό Κρεμμύδια (Εικ. 22).
Η ανασκαφική έρευνα πραγματοποιήθηκε και στα δύο τμήματα της διαπλάτυνσης εκατέρωθεν της υφιστάμενης οδού. Στο νοτιοδυτικό τμήμα η ανασκαφή επεκτάθηκε νότια των ήδη αποκαλυφθέντων αρχαιοτήτων και σε μεγαλύτερο βάθος, όπου ήταν δυνατό. Η άναρχη παρουσία αργών λίθων διαφόρων μεγεθών που οφείλεται και σε μεταγενέστερες διαταράξεις από την κατασκευή έργων τις προηγούμενες δεκαετίες, το γεγονός ότι οι αρχαιότητες δεν θίγονταν από τις εργασίες διαπλάτυνσης της οδού, αλλά και τα ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα του έργου, δεν επέτρεψαν τη συνέχιση της ανασκαφής σε μεγαλύτερο βάθος.
Ωστόσο, για την καλύτερη έρευνα και τεκμηρίωση των ευρημάτων πραγματοποιήθηκε επέκταση της ανασκαφικής έρευνας με τη διάνοιξη τεσσάρων δοκιμαστικών τομών σε σημεία όπου οι αρχαιότητες εκτείνονταν κάτω από την υφιστάμενη οδό.
Πιο συγκεκριμένα, κατά μήκος της νοτιοδυτικής πλευράς του υφιστάμενου οδοστρώματος αποκαλύφθηκαν, σε υψόμετρο +342,03/341,97 μ.38, αποσπασματικά τμήματα λιθοσωρών (Λιθ. 1, 2, 3 και 10 με κατεύθυνση ΒΔ.-ΝΑ.)39 (Εικ. 23). Είναι κατασκευασμένοι καθ’ ύψος από μία και ενίοτε δύο σειρές λίθων. Η ομοιότητα της κατασκευή τους και η ένταξή τους στο ίδιο στρωματογραφικό επίπεδο καταδεικνύουν ότι πιθανότατα συνιστούν τμήμα μεταγενέστερου λιθόστρωτου δρόμου, χωρίς να μπορεί να προσδιοριστεί, στην παρούσα φάση, ο χρόνος κατασκευής του.
Εκτός του λιθοστρώτου, στη νοτιοδυτική πλευρά του υφιστάμενου οδοστρώματος, αποκαλύφθηκαν συνολικά 34 τμήματα τοίχων, πλακοστρώσεις, στρώματα καταστροφής και θεμελιώσεις τοιχοποιιών40. Σαφώς οριζόμενος χώρος-δωμάτιο διακρίνεται προς τη βόρεια πλευρά του ανασκαπτόμενου τμήματος (Χώρος Α)41. Σχηματίζει σχήμα Π στραμμένο προς Δ. και οριοθετείται από τους Τχ6-6α, Τχ5
και Τχ7-7α, που βρίσκονται στο ίδιο ύψος42 και είναι κατασκευασμένοι από δύο σειρές ακατέργαστων λίθων, μεσαίου και μικρού μεγέθους. Κατά τη συνέχιση της ανασκαφής σε βάθος στο εσωτερικό του δωματίου, αποκαλύφθηκαν τμήματα του ίδιου πιθανόν, τοίχου Τχ28- Τχ28α43, που συνδέεται υπό γωνία με τον Τχ5. Επίσης, παράλληλα προς τον Τχ5 και σε απόσταση 1 μ. από αυτόν αποκαλύφθηκε ο Τχ2744, αποτελούμενος από δύο σειρές αργών λίθων. Μεταξύ των τοίχων υπήρχαν μεσαίου και μικρού μεγέθους λίθοι που δεν επέτρεψαν τη συνέχιση της ανασκαφής σε μεγαλύτερο βάθος.
Στη βορειοανατολική πλευρά του Χώρου Α, μετά την επέκταση της ανασκαφής κάτω από το υφιστάμενο οδόστρωμα, αποκαλύφθηκε η γωνία ενός άλλου χώρου. Η γωνία αυτή σχηματίζεται ανατολικά από τον Τχ3045, ο οποίος αποκαλύφθηκε κάτω από το τμήμα του λιθοστρώτου (Λιθ.10) και παράλληλα προς αυτό. Στα νότια ορίζεται από τον Τχ19, που είναι κατασκευασμένος κάθετα προς τον Τχ30 και στο ίδιο ύψος με αυτόν46. Παράλληλα προς τον Τχ19 και στο ίδιο ύψος (υψόμ. +341,66 μ.) αποκαλύφθηκαν δύο παράλληλες σειρές λίθινων επίπεδων πλακών σε απόσταση 0,50 μ. (Πλακόστρωση 1 και 2). Η πλακόστρωση 2 δείχνει ότι εκτείνεται κάτω από τον Τχ19, ενώ στη βόρεια πλευρά της οριοθετείται από κάθετη σειρά λίθων σε μήκος 1,10 μ. και από τρεις αργούς λίθους καθ’ ύψος (Εικ.23). Μια τρίτη πλακόστρωση (Πλακόστρωση 3) αποκαλύφθηκε νοτιότερα μεταξύ των Τχ25 και Τχ25α, που καλύπτει μέγιστη επιφάνεια 2,80× 1,10 μ., συνιστώντας πιθανώς κατώφλι εισόδου σε δωμάτιο προς Β. (Εικ. 24).
Προχωρώντας προς Ν. τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα εμφανίζονται περισσότερο αποσπασματικά και μεταξύ αυτών διακρίνονται δύο κατασκευές (Κατασκευή 2 και 3) και τέσσερις τοίχοι (Τχ26, Τχ32, Τχ33, Τχ34). Οι κατασκευές αποτελούν απλά ορύγματα, τα τοιχώματα των οποίων οριοθετούνται από πλακοειδείς λίθους μικρών διαστάσεων47. Στη νοτιοανατολική πλευρά της Κατασκευής 2 καταλήγει ο Τχ34 με κατεύθυνση ΒΑ.- ΝΔ.48 και στο βορειοανατολικό άκρο της εφάπτεται ο τοίχος Τχ3349 με κατεύθυνση Α.-Δ.
Από μια πρώτη εκτίμηση των αποκαλυφθέντων καταλοίπων και των ανασκαφικών δεδομένων διαπιστώνεται ότι παραπέμπουν σε διαφορετικές οικοδομικές φάσεις μιας χρονολογικής περιόδου. Συνελέγη σημαντική ποσότητα κεραμικής και οστών ζώων. Στα μικροευρήματα συγκαταλέγονται τρία θραύσματα πήλινων ανθρωπόμορφων ειδωλίων, δύο σφονδύλια, ένα όστρακο με ενσφράγιση(;), δύο τμήματα πήλινου κρατευτή, λίγα λίθινα εργαλεία (τριπτήρες και τριβεία), επτά τμήματα ορθομαρμάρωσης, μικρό χάλκινο έλασμα και τρία θραύσματα αδιάγνωστου μολύβδινου αντικειμένου.
Κατά μήκος του βορειοανατολικού τμήματος του υφιστάμενου οδοστρώματος πραγματοποιήθηκε καθαρισμός σε όλο το μήκος των παρειών του ορύγματος50. Εντοπίστηκαν αρκετά σημεία με αρχιτεκτονικά κατάλοιπα που πιθανότατα συνδέονται με αυτά που αποκαλύφθηκαν στην απέναντι δυτική πλευρά και πρέπει να εντάσσονται στο ίδιο σύνολο. Επίσης, συνελέγη επιφανειακή κεραμική και λίθινα τέχνεργα. Συνολικά επί των δύο παρειών εντοπίστηκαν έξι τοίχοι (Τχ11-Τχ16), οκτώ λιθοσειρές, καθώς και τμήμα πήλινου αγωγού με κατεύθυνση Α.-Δ., που εκτεινόταν κάτω από το υφιστάμενο οδόστρωμα51.
Βορειότερα των Τχ3 και Τχ452, κατά τις εργασίες διαμόρφωσης, εντοπίστηκαν δύο τμήματα λιθοσειρών53, κάθετα μεταξύ τους, σε βάθος -0,60 μ. περίπου από την επιφάνεια του υφιστάμενου δρόμου. Από τον επιφανειακό καθαρισμό τους συνελέγη μικρή ποσότητα κεραμικής και μικρό θραύσμα ασβεστοκονιάματος (νωπογραφία;). Στην περιοχή αυτή δεν προχώρησε η ανασκαφική έρευνα, καθώς οι αρχαιότητες δεν θίγονταν από την κατασκευή του δρόμου.
Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι ορατές επιφανειακές ενδείξεις αρχιτεκτονικών λειψάνων και συγκεντρώσεις κεραμικής εντοπίστηκαν κατά μήκος του μικρού χωματόδρομου στη βορειοανατολική πλευρά του δρόμου, περίπου στο ύψος της Χ.Θ. ±0+560 με κατεύθυνση προς Α. και στη συνέχεια, προς ΒΔ. Τα σημεία αυτά τοπογραφήθηκαν βάσει συντεταγμένων, καθώς γειτνιάζουν άμεσα με τις ανασκαπτόμενες αρχαιότητες, με τις οποίες πρέπει να σχετίζονται.
Συνοψίζοντας, οι αρχαιότητες που ανασκάφηκαν εκατέρωθεν του υφιστάμενου οδοστρώματος ανήκουν σε ένα ενιαίο σύνολο, πιθανώς οικιστικό, που χρονολογείται πιθανότατα στην ύστερη εποχή του Χαλκού. Πρόκειται για πολύ σημαντικό εύρημα, καθώς στην ευρύτερη περιοχή δεν έχουν εντοπιστεί οικιστικές θέσεις της μυκηναϊκής εποχής, ενώ έχουν ανασκαφεί τάφοι της ίδιας περιόδου54.
Οι αρχαιότητες που αποκαλύφθηκαν εκατέρωθεν του οδοστρώματος, μετά από γνωμοδότηση του Τοπικού Συμβουλίου Μνημείων Πελοποννήσου, καταχώθηκαν, αφού καλύφθηκαν με γεωύφασμα και αδρανές υλικό σε στρώσεις έως την επιθυμητή στάθμη οδοποιίας.
Μαρία Κυλάφη
Αρχαιολογικό Δελτίο Τόμος 70 (2015) Χρονικά Β´ 1 Σελ: 160- 163
Για τον Θολωτό τάφο στο Σουληνάριο βλέπε: Σπυρίδωνος Μαρινάτου. Ανασκαφαί εν Πύλω. Πρακτικά της Αρχαιολογικής Εταιρείας 1966, 14. (online)
37. Η επίβλεψη των ανασκαφικών και λοιπών εργασιών στο πλαίσιο του έργου διενεργούνταν μέχρι τον Οκτώβρη του 2014 από την τότε ΛΗ΄ ΕΠΚΑ με αναπληρώτρια προϊσταμένη την Ά.-Β. Καραπαναγιώτου με το Υποέργο 4 «Αρχαιολογικές έρευνες και εργασίες από την ΛΗ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων». Με το νέο Οργανισμό του ΥΠΠΟΑ (ΦΕΚ 171/Α/28-08-2014), οι εργασίες συνεχίστηκαν από την ΕΦΑ Μεσσηνίας υπό την εποπτεία της προϊσταμένης, Ε. Μηλίτση- Κεχαγιά. Υπεύθυνη του έργου ήταν η υπογράφουσα. Στο έργο απασχολήθηκαν οι: Χ. Μπάμπη, Λ. Μπούζα, αρχαιολόγοι, Α. Καραμάνου, συντηρήτρια και οι Δ. Αλεβίζος, Δ. Βλαχογιώργης, Β.-Κ. Γιαννίκου, Γ. Δημητρόπουλος, Κ. Μακρής, Γ. Μουστογιάννης, Π. Παναγόπουλος, Α. Παπαδοπούλου, Α. Τσερώνης, εργατοτεχνίτες. Ο Β. Πάνου, τοπογράφος μηχανικός και η Ο. Ανδριανοπούλου, σχεδιάστρια, συνέδραμαν στο έργο.
38. Οι μετρήσεις δίνονται με βάση το επίπεδο της θάλασσας.
39. Οι δύο λιθοσωροί (Λιθ.1 και Λιθ.2) αποκαλύφθηκαν κατά τις εργασίες του προηγούμενου έτους.
40. Η αναφορά γίνεται και για τα δύο έτη, 2014 και 2015.
41. Ο Χώρος Α είχε αποκαλυφθεί κατά τις εργασίες του προηγούμενου έτους.
42. Υψόμετρο εμφάνισης τοίχων: 341,80 / 341,98 / 341,89 μ.
43. Τχ28: διαστ. 1×0,55×0,30 μ. και Τχ28α: διαστ. 0,55×0,55×0,30 μ.
44. Τχ27: μέγ. διαστ. 3×0,45×0,30 μ. Η επιφάνειά του βρισκόταν σε υψόμετρο 341,78 μ.
45. Τχ30: μέγ. μήκ. 1,32, ύψ. 0,80 μ. Φέρει καθ’ ύψος έξι σειρές λίθων μικρού μεγέθους.
46. Τχ19: μέγ. διαστ. 1,30×0,55×0,60 μ. Συνίσταται από τέσσερις σειρές μικρών αργών λίθων καθ’ ύψος.
47. Η Κατασκευή 2 έχει σχήμα ελλιπούς ορθογωνίου. Εξωτ. διαστ. 1,21×0,65-0,85 μ. Εσωτ. διαστ. 0,95×0,25 μ. Η Κατασκευή 3 έχει εξωτ. διαστ. 0,70×0,55 μ.
48. Τχ34: μήκ. 3,90, πλ. 0,34-0,55 και μέγ. ύψ. 0,40 μ.
49. Τχ33: μέγ. διαστ. 1,20×0,58-0,67 μ.
50. Στην πλευρά αυτή του οδοστρώματος οι εργασίες διαμόρφωσης είχαν προχωρήσει σε μεγαλύτερο βάθος σε σχέση με την απέναντι νοτιοδυτική πλευρά.
51. Οι αποκαλυφθείσες διαστάσεις του αγωγού ήταν 0,22×0,22×0,09 μ.
52. Οι Τχ3 και Τχ4 είχαν εντοπιστεί το προηγούμενο έτος κατά τη διάνοιξη του ορύγματος για την τοποθέτηση της οπτικής ίνας του ΟΤΕ.
53. Μέγ. διαστ. επιφάνειας: 4,60 (ΒΔ.-ΝΑ.)×3 μ. (ΒΑ.-ΝΔ.).
54. Το Έργον της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας 1966, σ. 107- 110.
