Κάστρο Προφ. Ηλία Μεσσηνίας

-

Στην Α πλευρά του ορεινού συμπλέγματος των Κοντοβουνίων δεσπόζει το βουνό του Προφ. Ηλία, η απόκρυμνη κορυφή του οποίου φτάνει τα 1000μ. Το βουνό βρίσκεται στο μέσον περίπου της Μεσσηνίας, 2 χλμ. Ν του Κεφαλινού, 2 χλμ, περίπου Β της Κορομιλιάς, ενώ 2 χλμ. στα Δ/ΝΔ υπάρχει το Παλιόκαστρο.
Ανάμεσα στον Προφ. Ηλία και το χαμηλότερο βουνό στα Α, δημιουργείται μια προστατευόμενη περιοχή όπου εντοπίζεται το ρέμα Λιγκοβίσιτσα. Η Α πλευρά του βουνού είναι γνωστή στους ντόπιους ως Λυκοβούνιστα ή Λυκουβύνιστρα.
Η κορυφή του Προφ. Ηλία βρίσκεται σε στρατηγικό σημείο με πραγματικά εκπληκτική θέα, αφού εποπτεύει σχεδόν ολόκληρη την Μεσσηνία. Προς Ν εποπτεύει ολόκληρη την περιοχή μέχρι και τον Μεσσηνιακό κόλπο. Προς Α εποπτεύει την κοιλάδα του Παμίσου, τα βουνά Ιθώμης και Εύας, και την ΒΑ πεδιάδα του Στενυκλαρικού πεδίου. Προς Β φαίνεται η κοιλάδα του Σουλιμά, μέχρι και την περιοχή του Επικουρείου Απόλλωνα. Προς τα Δ υπάρχει οπτική επαφή με τις υψηλότερες κορυφές στις περιοχή των Λιμνών/ Μάλης, ενώ φαίνεται το μεγαλύτερο μέρος του οροπεδίου της Τριπύλης.
Η κορυφή του Προφ. Ηλία ελέγχει και τις ορεινές διαβάσεις της περιοχής, που ήταν σημαντικό πλεονέκτημα ειδικά στους αρχαίους και μεσαιωνικούς χρόνους. Ο Προφ. Ηλίας μέσο των Β κορυφογραμμών του ενώνεται με την Σικαλόρραχη[1] που οδηγεί προς το χωριό Καλογερέσι και μετά στο οροπέδιο της Τριπύλης. Η περιοχή αυτή ήταν μέρος του αρχαίου οδικού άξονα που ένωνε την αρχαία Μεσσήνη με το λιμάνι της αρχαίας Κυπαρισσίας. Προς Α ο προφ. Ηλίας μέσω του διασέλου της Λυκουβύνιστρας ενώνεται με την προστατευόμενη περιοχή των Α πλαγιών του βουνού και οδηγεί προς το χωριό του Κεφαλινού. Από το διάσελο της Λυκουβίστρας, ακολουθώντας τις Ν κορυφογραμμές φτάνει κανείς στην πεδινή περιοχή του Μαγγανιακού.
Λόγω της στρατηγικής σημασίας της η κορυφή του προφ. Ηλία ήταν οχυρωμένη. Στην κορυφή σώζονται τείχη συνολικού μήκους περίπου 120μ. και πάχους 2- 2,5μ. Είναι κατασκευασμένοι με μεσαίους και αρκετά μεγάλους ημιεπεξεργασμένους λίθους. Σε αρκετά σημεία τα τείχη σώζονται σε ύψος 4-5 σειρών και δείχνουν στιβαρή κατασκευή. Το συνολικό μήκος των τειχών πρέπει να έφτανε κοντά στα 190μ. δημιουργώντας μια προστατευόμενη εσώκλειστη περιοχή περίπου 2,5 στρεμμάτων.

Τα εξωτερικά τείχη του έχουν γωνίες σε αρκετά σημεία δημιουργώντας ένα οχυρό πολυγωνικού σχήματος. Στο μέσον του οχηρού σώζονται οικοδομικά κατάλοιπα, ίσως τα υπολείμματα κεντρικού πύργου. Από τα παραπάνω υποθέτουμε ότι πολύ πιθανόν η σωζόμενη οχύρωση στην κορυφή του Προφ. Ηλία να κατασκευάστηκε στους Φράγκικους χρόνους. Είναι επίσης πιθανόν λόγω της σημασίας της θέσης να υπήρχε οχύρωση και στην αρχαιότητα.
Το οχυρό διαχρονικά θα πρέπει να λειτουργούσε ως σημείο παρατήρησης, επικοινωνίας αλλά και ελέγχουν των ορεινών διαβάσεων της περιοχής. Ειδικότερα στην εποχή της Φραγκοκρατίας το κάστρο του Προφ. Ηλία βρισκόταν στο μέσον της ορεινής διάβασης από το κάστρο του Σαφλαούρου[2] προς το κάστρο του Μαγγανιακού.[3]
Σε γενικές γραμμές το κάστρο του Προφ. Ηλία είναι γνωστό μόνον στους ντόπιους και δεν φαίνεται να αναφέρεται στην βιβλιογραφία.[4]

Η τοπική παράδοση αναφέρει[5] ότι στην περιοχή Λυκοβούνιστας υπήρχε κατοίκηση από την εποχή της αρχαιότητας μέχρι την Πρωτοχριστιανική- Βυζαντινή περίοδο. Οι κάτοικοι αυτοί τον 11- 12ο αι. δημιούργησαν τον Κεφαλινό. Επίσης στην θέση της Πανηγυρίστρας υπάρχει παλιό εγκαταλελειμμένο χωριό, οι κάτοικοι του οποίου εγκαταστάθηκαν στον Κεφαλινό μετά την Επανάσταση.
Επίσης σύμφωνα με την παράδοση, το βουνό και οι οχυρώσεις του ήταν σημείο συγκέντρωσής και άμυνας κατά τα Προεπαναστατικά και Επαναστατικά χρόνια.

"Αριστομένης ο Μεσσήνιος"

[1] Αρκετά στοιχεία για το βουνό του Προφ. Ηλία υπάρχουν στην περιγραφή των Μονοπατιών και διαδρομών που έχει δημιουργήσει η Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση Μαγγανιακού:
- Νόστος- Κοιν. Σ. Επ. Μαγγανιακό - Μεσσηνίας (online)

- Διαδρομή Λυκουβινίστρα (online)
- Διαδρομή Σαφλάουρο (online)
Επίσης:
-Wikiloc hiking trails Magganiko (online)

[2] Κάστρο Σαφλαούρο - "Αριστομένης ο Μεσσήνιος" (online)

[3] Κάστρο Μαγγανιακού - "Αριστομένης ο Μεσσήνιος" (online)
[4] Υπάρχει μιά αναφορά του Antoine Bon: "Στα δυτικά όμως (από το Ανδρομονάστηρο), στα μισά του δρόμου από το Λαντζουνάτο, μια κορυφή 700μ. φέρει τα ερείπια ενός μικρού φρουρίου απροσδιόριστης ηλικίας, που μπορεί να χρονολογείται από την αρχαιότητα και να έχει ανακαινιστεί τον Μεσαίωνα." Στο: "Antoine Bon, 1969, La Morée franque. Recherches historiques, topographiques et archéologiques sur la principauté d'Achaïe (1205-1430), Editions de Boccard. Σελ:439
Αν και πράγματι η κορυφή του Προφ. Ηλία είναι ακριβώς στην μέση της απόστασης Ανδρομονάστηρου και Σαφλαούρου, ωστόσο είναι σε ύψος 1000μ. και όχι 700μ. που αναφέρει ο Bon, καθιστώντας την αναφορά αυτή προβληματική για την θέση που εξετάζουμε.
[5] Ιστότοπος kefalinou blogspot (online)