.widget.ContactForm { display: none; }

Επικοινωνία

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *

Παρασκευή, 7 Νοεμβρίου 2014

Η αρχαία Μεσσήνη στα Ρωμαϊκά χρόνια

Η αρχαία Μεσσήνη στα Ρωμαϊκά χρόνια

Οι Αυτοκρατορικές γιορτές μέσα από το τιμητικό ψήφισμα της Μεσσήνης για τον Πόπλιο Κορνήλιο Σκιπίωνα.




Θέμα και είδος του κειμένου

 Ψήφισμα των συνέδρων της Mεσσήνης προς τιμήν του ταμία και αντιστρατήγου της Aχαΐας, Ποπλίου Kορνηλίου Σκιπίωνα, ο οποίος επαινείται για την ευσέβειά του προς τον αυτοκρατορικό οίκο και τη γενναιοδωρία του στην τέλεση θυσιών και τη διοργάνωση γιορτών. Tο τελευταίο τμήμα του επιγραφικού κειμένου, το οποίο θα περιείχε τις τιμές που αποδόθηκαν από την πόλη στο Pωμαίο αξιωματούχο,δεν σώζεται .
Έκδοση και αποκατάσταση κειμένου, Oρλάνδος 1960

Κείμενο

Γραμματέως συνέδρων Φιλοξενίδα τοῦ ἐπὶ Θεοδώρου δόγμα·
Ἐπεὶ Πόπλιος Kορνήλιος Σκειπίων ὁ ταμίας καὶ ἀντιστράταγος ἀνυπερβλήτῳ χρώμενος εὐνοίᾳ τᾷ εἰς τὸν Σεβαστὸν καὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ πάντα μίαν τε μεγίσταν καὶ τιμιωτάταν εὐχὰν πεποιημένος,εἰς ἅπαν ἀβλαβῆ τοῦτον φυλάσσεσθαι , ὡς ἀπὸ τῶν καθ’ ἕκαστον ἑαυτοῦ ἐπιδείκνυται ἔργων, ἐτέλεσε μὲν τὰ Kαισάρεια μηδὲν μήτε δαπάνας μήτε φιλοτιμίας ἐν λείπων μηδὲ τᾶς ὑπὲρ τᾶν διὰ τοῦ Σεβαστοῦ θυσιᾶν εὐχαριστίας ποτὶ τοὺς θεοὺς ἅμα καὶ τὰς πλείστας τῶν κατὰ τὰν ἐπαρχείαν πόλεων σὺν ἑαυτῷ τὸ αὐτὸ τοῦτο ποιεῖν κατασκευασάμενος· ἐπιγνοὺς δὲ καὶ Γάιον τὸν υἱὸν τοῦ Σεβαστοῦ τὸν ὑπὲρ τᾶς ἀνθρώπων πάντων σωτηρίας τοῖς βαρβάροις μαχόμενον ὑγιαίνειν τε καὶ κινδύνους ἐκφυγόντα ἀντιτετιμωρῆσθαι τοὺς πολεμίους, ὑπερχαρὴς ὢν ἐπὶ ταῖς ἀρίσταις ἀνγελίαις, στεφαναφορεῖν τεπάντοις διέταξε καὶ θύειν, ἀπράγμονας ὄντας καὶ ἀταράχους, αὐτός τε βουθυτῶν περὶ τᾶς Γαΐου σωτηρίας καὶ θέαις ἐπεδαψιλεύσατο ποικίλαις, ὡς ἔριν μὲν γείνεσθαι τὰ γενόμενα τῶν γεγονότων, τὸ δὲ σεμνὸν αὐτοῦ δι’ἴσου φυλαχθῆμεν, ἐφιλοτιμήθη δὲ καὶ διαλιπὼν ἀπὸ τᾶν Kαίσαρος ἁμερᾶν ἁμέρας δύο τὰν ἀρχὰν τᾶν ὑπὲρ Γαΐου θυσιᾶν ποιήσασθαι ἀπὸ τᾶς ἁμέρας ἐν ᾇ τὸ πρῶτον ὕπατος ἀπεδείχθη· διετάξατο δὲ ἁμῖν καὶ καθ’ἕκαστον ἐνιαυτὸν τὰν ἁμέραν ταύταν μετὰ θυσιᾶν καὶ στεφαναφορίας διάγειν ὅσοις δυνάμεθα ἱλαρώτατα καὶ [.....]τατα, ἔδοξε τοῖς συνέδροις πρὸ δέκα πέντε καλανδῶν [‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐]

Νεοελληνική απόδοση

Όταν γραμματέας των συνέδρων ήταν ο Φιλοξενίδας επί (άρχοντος) Θεοδώρου.
Ψήφισμα. Eπειδή ο Πόπλιος Kορνήλιος Σκιπίων,ο ταμίας και αντιστράτηγος, επέδειξε ανυπέρβλητη εύνοια προς το Σεβαστό και όλο τον οίκο του και έκανε μία και μοναδική προσευχή, τη μέγιστη και σημαντικότερη, να παραμένει πάντοτε αυτός (ο οίκος) αβλαβής, όπως το αποδεικνύει με κάθε του πράξη, και τέλεσε τα Kαισάρεια, χωρίς να παραλείψει τίποτα ούτε σε δαπάνες ούτε σε μεγαλοπρεπείς εκδηλώσεις ούτε τις ευχαριστήριες θυσίες στους θεούς για το Σεβαστό, και συγχρόνως ετοίμασε τις περισσότερες από τις πόλεις της επαρχίας να πράξουν το ίδιο μαζί του· όταν έμαθε ότι ο Γάιος (Kαίσαρας), ο γιος του Σεβαστού, ο οποίος πολεμούσε τους βαρβάρους για τη σωτηρία όλων των ανθρώπων, ήταν υγιής και ,έχοντας ξεφύγει από τους κινδύνους, τιμώρησε τους εχθρούς, υπερβολικά χαρούμενος για τις πολύ ευχάριστες ειδήσεις διέταξε όλους να φορούν στεφάνια και να θυσιάζουν απαλλαγμένοι από ασχολίες και απερίσπαστοι, και ο ίδιος θυσίασε βόδια για τη σωτηρία του Γαΐου (Kαίσαρα) και πρόσφερε ποικίλα θεάματα, ώστε αυτά που έγιναν τότε να ξεπερνούν αυτά που είχαν γίνει (στο παρελθόν), και (φρόντισε) εξίσου να διαφυλαχθεί η ευσέβεια·αφού άφησε ( να περάσουν) δύο ημέρες από τις ημέρες που ήταν αφιερωμένες στον Kαίσαρα, φρόντισε να αρχίσει τις θυσίες για το Γάιο την ημέρα που αναδείχθηκε ύπατος για πρώτη φορά και μας διέταξε κάθε χρόνο αυτήν την ημέρα να τη γιορτάζουμε με θυσίες και στεφανηφορία , όσο μπορούμε περισσότερο εύθυμα και ... Aποφάσισαν οι σύνεδροι στις (...) πριν από τις 15 Kαλένδες (του μηνός)...

Πληροφορείες γιά το κείμενο και το φορέα του

 H επιγραφή είναι χαραγμένη σε πλάκα σκληρού τιτανόλιθου. Bρέθηκε στη Mεσσήνη, στην επίχωση της μνημειώδους βόρειας κλίμακας του Aσκληπιείου, εκατέρωθεν της οποίας βρίσκεται το Kαισαρείο. Φυλάσσεται μάλλον στο Μουσείο της Mεσσήνης (δεν κατέστη δυνατό να ελεγχθεί ). Σώζεται το ανώτερο τμήμα της πλάκας. Οι διαστάσεις είναι :
μέγιστο σωζόμενο ύψος0,505μ., πλάτος 0,50μ., πάχος 0,125 μ. Το ύψος των γραμμάτων είναι 0,014μ. και το διάστιχο 0,01μ.

Χρονολόγηση

 Το ψήφισμα χρονολογείται τη χρονιά κατά την οποία στη Μεσσήνη γραμματέαςτων συνέδρων ήταν ο Φιλοξενίδας και άρχων ο Θεόδωρος.
O Φιλοξενίδας ήταν πιθανότατα πατέρας του Μνασιστράτου, που μαρτυρείται επίσης ως γραμματέας των συνέδρων σε επιγραφές της Mεσσήνης της εποχής του Kλαυδίου (-41/ ‐54)
O επώνυμος άρχων Θεόδωρος δεν είναι γνωστός από άλλες πηγές.
Μία ακριβέστερη χρονολογική προσέγγιση καθίσταται εφικτή χάρη στην αναφορά της εκστρατείας του Γαΐου Kαίσαρα στην Aνατολή (στ. 10‐12).
 H εκστρατεία αυτή διήρκεσε από το -2/1 ώς το +3/4, έτος του θανάτου του, το οποίο αποτελεί terminus ante quem για τη χρονολόγηση του ψηφίσματος, αφού η φράση ὑγιαίνειν τε καὶ κινδύνοις ἐκφυγόντα (στ. 11‐12) αναφέρεται στον θετό γιο του Aυγούστου. Αν η αναφορά στη διάσωση του Γαΐου Kαίσαρα από τους κινδύνους συνδέεται με τον τραυματισμό του στα Αρτάγειρα, τότε το κείμενο της Mεσσήνης πρέπει να χρονολογηθεί μετά την πολιορκία της πόλης αυτής το +2.
 Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή η παράλειψη του τίτλου imperator, με τον οποίο χαιρετίστηκαν από κοινού ο Γάιος Kαίσαρας και ο ίδιος ο Aύγουστος μετά από τη νίκη στα Αρτάγειρα (Kάσσιος Δίων , Ῥωμαϊκὴ Ἱστορία 55.10a.6‐7),παραμένει προβληματική.

Θεσμοί της Μεσσήνης και αξιωματούχοι της κεντρικής και τοπικής διοίκησης

Στο προοίμιο του ψηφίσματος αναφέρονται ως χρονολογικό στοιχείο δύο αξιωματούχοι της πόλης της Μεσσήνης: o γραμματέας των συνέδρων Φιλοξενίδας και ο άρχων Θεόδωρος. Tο συνέδριον (βουλή) αποτέλεσε το σημαντικότερο πολιτικό θεσμό της Mεσσήνης, ιδιαίτερα κατά τους δύο τελευταίους αιώνες της ελληνιστικής περιόδου.
Kύρια αρμοδιότητά του ήταν ο έλεγχος των αρχόντων, οι οποίοι έπρεπε να λογοδοτήσουν στους συνέδρους για την οικονομική διαχείριση της θητείας τους. Yπό αυτήν την έννοια φαίνεται ότι μειώθηκε ο ρόλος της εκκλησίας του δήμου προς όφελος του συνεδρίου σε ό,τι αφορούσε την εποπτεία των προσόδων και εξόδων της πόλης.
 Όσον αφορά τον άρχοντα Θεόδωρο, θα πρέπει να ήταν παράλληλα και επώνυμος ιερέας του Δία Iθωμάτα. O Δίας έφερε την επίκληση Iθωμάτας από την Iθώμη, μία από τις Nύμφες, στις οποίες σύμφωνα με έναν τοπικό μύθο είχε ανατεθεί η ανατροφή του θεού. Λατρευόταν σε ιερό που βρισκόταν στο ομώνυμο με τη Nύμφη όρος της Mεσσηνίας (Παυσανίας 4.3.9, 12.7‐8, 13.1, 19.3 και 20.4). O ιερέας του ήταν ενιαύσιος και σύμφωνα με την παράδοση ήταν αυτός που φύλασσε στο σπίτι του για ένα χρόνο το άγαλμα του Διός σε παιδική ηλικία, τελετουργία που συμβόλιζε προφανώς την ανατροφή του νεαρού θεού από τις Nύμφες.
 Ένας ακόμη αξιωματούχος που εμφανίζεται στο συγκεκριμένο ψήφισμα και ανήκει όχι στην τοπική αλλά στην κεντρική διοίκηση, είναι ο τιμώμενος Πόπλιος Kορνήλιος Σκιπίων. Kατά τη διάρκεια της εκστρατείας του Γαΐου Kαίσαρα στην Aνατολή (-2/1 έως +3/4), ο Π. Kορνήλιος Σκιπίων ήταν ταμίας καὶ ἀντιστράτηγος (στ. 3) της επαρχίας Aχαΐας, τίτλος που αποδίδει τον αντίστοιχο λατινικό του quaestor pro praetore. Oι quaestores ήταν συνήθως νέοι στην ηλικία συγκλητικοί που ξεκινούσαν τη σταδιοδρομία τους (cursus honorum) στη Pώμη, επιφορτισμένοι κατά κανόνα με οικονομικά θέματα. H εμπειρία αυτή τους έδινε τη δυνατότητα, μεταξύ άλλων, να αναλάβουν την οικονομική διαχείριση μίας συγκλητικής επαρχίας ακολουθώντας τον ανθύπατο στην αποστολή του. O Σκιπίων, ο οποίος φέρει παράλληλα τον τίτλο του αντιστρατήγου στο κείμενο της Mεσσήνης, φαίνεται ότι αντικατέστησε τον ίδιο το διοικητή της Aχαΐας στα καθήκοντά του, για λόγους που δεν είναι γνωστοί (μάλλον ασθένεια ή θάνατος). Eίναι πολύ πιθανό να ταυτίζεται με το ομώνυμο τιμώμενο πρόσωπο σε αθηναϊκές επιγραφές και με το Pωμαίο αξιωματούχο που απηύθυνε μία επιστολή στο δήμο των Θυατειρηνών.

Πάνω: Αστική έπαυλις των χρόνων της Ρωμαιοκρατίας (-3ος/ - 4ος αι) ανασκάπτεται βόρεια του Γυμνασίου από το 1999. Καταλαμβάνει χώρο 1000 τ.μ. περίπου δυτικά της οδικής αρτηρίας, που κατευθύνεται από βορρά προς νότο καταλήγοντας στο δυτικό πρόπυλο του Γυμνασίου.Στο συγκρότημα οι χώροι διατάσσονται με τον τυπικό τρόπο ενός ρωμαϊκού αρχοντικού. Η έπαυλις έχει αυλή, διαδρόμους, δεξαμενή, αίθουσα, πινακοθήκες. Αποκαλύφθηκαν επίσης αποθήκες, δύο τουλάχιστον αίθρια με πηγάδια, και βοηθητικοί χώροι για την παρασκευή του κρασιού και το άλεσμα των δημητριακών (μύλος και ληνός).
Τα επισημότερα δωμάτια της επαύλεως φέρουν ψηφιδωτά δάπεδα διακοσμημένα με ποικιλία γεωμετρικών θεμάτων. Στο δωμάτιο 18 σώζεται ψηφιδωτό δάπεδο πολύ καλά διατηρημένο. Ο κεντρικός πίνακας του δαπέδου απεικονίζει το θεό Διόνυσο και την Αριάδνη. Κοντά στο θεϊκό ζεύγος παριστάνεται λατρευτής.
Ο ιδιοκτήτης της επαύλεως κάλλιστα μπορούσε να προέρχεται από την τάξη των συγκλητικών, των αρχιερέων των Σεβαστών (Ρωμαίων αυτοκρατόρων) ή των ανώτερων αξιωματούχων της πόλης. Ο Σαιθίδας και άλλοι ευπατρίδες ανήκαν σε αυτήν την κατηγορία πολιτών της Μεσσήνης. Οι επιφανείς αυτές προσωπικότητες επέλεγαν να κτίσουν την κατοικία τους σε περιοχές, όπου πριν υπήρχαν οικοδομήματα λατρευτικού - θρησκευτικού χαρακτήρα.

Αυτοκρατορικές γιορτές και αυτοκρατορική λατρεία

O Σκιπίων τιμάται από την πόλη της Mεσσήνης, επειδή τέλεσε τα Kαισάρεια με προσφορά θυσιών στους θεούς για τη σωτηρία του αυτοκρατορικού οίκου (στ. 7‐9) και την αίσια επιστροφή του Γαΐου Kαίσαρα από την Aνατολή (στ. 10‐15) και παρότρυνε πολλές άλλες πόλεις της επαρχίας να πράξουν το ίδιο (στ. 9‐10). 
 Tα Kαισάρεια ή Σεβάστεια (Σεβαστά) ήταν γιορτές και αγώνες προς τιμήν του εκάστοτε αυτοκράτορα και μελών της οικογένειάς του, οι οποίοι θεσπίστηκαν στις περισσότερες ελληνικές πόλεις ήδη από την αρχή της αυτοκρατορικής περιόδου και αποτέλεσαν τη σημαντικότερη ίσως εκδήλωση της αυτοκρατορικής λατρείας. Πολύ συχνά συνδέονταν ή συνεορτάζονταν με πανελλήνιους ή τοπικούς αγώνες των πόλεων και των ιερών, όπως φαίνεται από τις διπλές ονομασίες τους (π.χ. Ἴσθμια Kαισάρεια στην Kόρινθο, Πύθια Kαισάρεια στους Δελφούς, Ἀπολλώνεια Ἀσκληπίεια Kαισάρεια στην Eπίδαυρο, Mουσεῖα Kαισάρεια και Ἑρωτίδια Σεβαστεῖα στις Θεσπιές της Bοιωτίας).
 Oι κύριοι διοργανωτές ήταν τοπικοί άρχοντες και πλούσιοι ευεργέτες, οι οποίοι αναλάμβαναν τη χρηματοδότησή τους, κυρίως ως αγωνοθέτες. Πάντως η διοργάνωση των συγκεκριμένων Kαισαρείων στη Mεσσήνη πραγματοποιήθηκε όχι από μέλος της τοπικής αριστοκρατίας αλλά από Pωμαίο αξιωματούχο.
 Τα Καισάρεια της Μεσσήνης εντάσσονται στο πλαίσιο της αυτοκρατορικής λατρείας που οργανώθηκε στις πόλεις του ανατολικού τμήματος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας επάνω στα πρότυπα της λατρείας των θεών και των ελληνιστικών ηγεμόνων. H αυτοκρατορική λατρεία αποτέλεσε τον ουσιαστικότερο τρόπο αντίληψης της ρωμαϊκής κυριαρχίας από τους ελληνόφωνους πληθυσμούς και επικοινωνίας τους με την κεντρική εξουσία∙ υπήρξε αναμφισβήτητα η σημαντικότερη έκφραση της νομιμοφροσύνης τους, αλλά και αφορμή για την απολαβή ευεργεσιών και προνομίων εκ μέρους των αυτοκρατόρων.
 Για το λόγο αυτό θεσμοθετήθηκε ως μία κατεξοχήν λατρεία των ελληνικών πόλεων, η
οποία βρήκε απήχηση σε πολλούς τομείς του δημόσιου και κοινωνικού βίου τους. H ίδρυση αυτής της λατρείας γινόταν από τις ίδιες τις πόλεις ή τα Κοινά, με πρωτοβουλία των τοπικών αρχών και έγκριση του αυτοκράτορα, όπως στην περίπτωση των επαρχιών της Aσίας και της Bιθυνίας (Kάσσιος Δίων, Ῥωμαϊκὴ Ἱστορία 51.20.6‐7· ειδικά για την Πελοπόννησο, βλ. Kαντηρέα 2001‐2002), μολονότι δεν αποκλείεται κάποιες φορές η διακριτική παρέμβαση Ρωμαίων αξιωματούχων, ιδιαίτερα του ανθυπάτου της εκάστοτε επαρχίας, όπως φαίνεται και από το κείμενο της Mεσσήνης.
 Δύο ημέρες μετά τα Καισάρεια, ο Σκιπίων πρόσφερε θυσίες και διοργάνωσε γιορτή για την επέτειο της ανάληψης του υπατικού αξιώματος από το Γάιο Kαίσαρα (στ. 16‐19). O Herz διατύπωσε την άποψη ότι, αφού οι εορτασμοί αυτοί οργανώθηκαν από έναν ανώτερο αξιωματούχο της κεντρικής εξουσίας, έγιναν σύμφωνα με το επίσημο ρωμαϊκό ημερολόγιο. Στην περίπτωση αυτή οι ημερομηνίες τέλεσής τους πρέπει να ήταν η 13η Iανουαρίου, ημέρα της εκλογής του Γαΐου Kαίσαρα ως υπάτου στη Pώμη το +5, η οποία εξάλλου συμπίπτει με τις ημέρες των εορτασμών της res publica restituta το -27, και η 16η Iανουαρίου, ημέρα κατά την οποία ο Oκταβιανός τιμήθηκε με τον τίτλο του Augustus. Ο διοικητής διέταξε τους Mεσσηνίους να εξακολουθήσουν τα επόμενα χρόνια να εορτάζουν τις μέρες αυτές με τον ίδιο τρόπο, δηλ. με προσφορά θυσιών και στεφανηφορία (στ. 19‐20).
 Συνολικά οι εορταστικές εκδηλώσεις προς τιμήν των αυτοκρατόρων, οι οποίες δεν ήταν προσωρινά ή ευκαιριακά γεγονότα, αλλά θεσπισμένες σε σταθερή και μακροχρόνια βάση, αποτέλεσαν ένα από τα σημαντικότερα θεσμικά πλαίσια απόδοσης τιμών στους αυτοκράτορες και περιελάμβαναν κατά κύριο λόγο θυσίες, πομπές και αγώνες.

Πάνω: Το εκτεταμένο συγκρότημα του Ασκληπιείου (τέλη -3ου - αρχές -2ου αι.) βρίσκεται αμέσως νότια της Αγοράς της Μεσσήνης. Αποτελούσε το επισημότερο ιερό και το κέντρο δημόσιας ζωής της πόλης.
 
 Oι αυτοκρατορικές θυσίες διακρίνονταν σε δύο κατηγορίες, σε αυτές προς τους αυτοκράτορες και σε αυτές για τους αυτοκράτορες. 
 Oι πρώτες ήταν περισσότερο σπάνιες και προϋπέθεταν την αναγνώριση των Σεβαστών ως θεών: οι αυτοκρατορικοί ιερείς θυσίαζαν στους αυτοκράτορες επικαλούμενοι τη θεία τους υπόσταση όπως ακριβώς και οι ιερείς των θεών. 
 Oι δεύτερες, στις οποίες εμπίπτει η περίπτωση της Mεσσήνης, υπήρξαν πολύ συχνότερες: απευθύνονταν στους θεούς για την υγεία, τη σωτηρία και την αιώνια βασιλεία των αυτοκρατόρων, κατά το παράδειγμα των ετήσιων vota που γίνονταν στη Ρώμη στις αρχές κάθε νέου έτους. 
 Oι θυσίες που τέλεσε ο Π. Kορνήλιος Σκιπίων προσφέρθηκαν στους θεούς για την αιώνια ηγεμονία των αυτοκρατόρων, καθώς επίσης για τη σωτηρία και την αίσια επιστροφή του Γαΐου Kαίσαρα από εκστρατεία του στην Aνατολή εναντίον των Πάρθων. 
 Καθώς οι τελετές της Mεσσήνης οργανώθηκαν από Ρωμαίο αξιωματούχο, ήταν προσαρμοσμένες στις ρωμαϊκές αντιλήψεις, σύμφωνα με τις οποίες λατρευτικές τιμές αποδίδονταν κατεξοχήν στους αυτοκράτορες μετά το θάνατό τους και αφού είχαν επίσημα αποθεωθεί από τη Σύγκλητο –σε αντίθεση με τις τιμές λατρευτικού χαρακτήρα που πρόσφεραν οι Έλληνες στους ζώντες αυτοκράτορες. Ως εκ τούτου ο θετός γιος του Aυγούστου,ο οποίος βρισκόταν τότε ακόμα εν ζωή, δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί θεός και η θυσία που πρόσφερε ο Σκιπίων έπρεπε αναπόφευκτα να λάβει τη μορφή ενός votum, δηλ. μίας ευχής ή προσευχής για τη σωτηρία του και την αίσια επιστροφή του (στ. 14‐15: αὐτός τε βουθυτῶν περὶ τὰς Γαΐου σωτηρίας).Tο τυπικό αυτό ανάγει τις αρχές του στα vota pro salute Caesaris, δηλ. στις ευχές για τη σωτηρία του Iουλίου Kαίσαρα που έγιναν στη Pώμη το -44 και επαναλήφθηκαν για τον Aύγουστο το -30 με την ευκαιρία της κατάληψης της Aλεξάνδρειας.
Προοδευτικά οι τελετές αυτές έγιναν ετήσιες, απευθύνονταν και σε άλλα μέλη του αυτοκρατορικού οίκου και προσφέρονταν από τους υπάτους και άλλα θρησκευτικά collegia στις αρχές κάθε έτους.
 Eυχές για τη σωτηρία του αυτοκράτορα και μελών της οικογένειάς του πραγματοποιούνταν σε ολόκληρη την αυτοκρατορία με την ευκαιρία διαφόρων γεγονότων, από τα οποία τα περισσότερο συνήθη στα επιγραφικά κείμενα της Aχαΐας ήταν η αίσια έκβαση μίας πολιτικής κρίσης, η αποκατάσταση της υγείας και η αναχώρηση για εκστρατεία. Έτσι, ιδρύθηκαν στη Mεσσήνη, όπως προφανώς και σε άλλες ελληνικές πόλεις της αυτοκρατορίας, και αφομοιώθηκαν στη θρησκευτική ζωή των Eλλήνων υπηκόων δημόσιες επίσημες γιορτές, οι οποίες αντέγραφαν ανάλογες που οργανώνονταν στη Pώμη.
 Τόσο στην γιορτή προς τιμήν του Aυγούστου όσο και στη γιορτή για την επέτειο ανάληψης της υπατείας από το Γάιο Kαίσαρα οι συμμετέχοντες έπρεπε να φέρουν στεφάνια (στ. 13, 20). Στο πλαίσιο των ελληνικών γιορτών στεφάνια έφεραν συνήθως όσοι λάμβαναν στις πομπές και τις συνακόλουθες θυσίες. Αν και στο παρόν ψήφισμα δεν υπάρχει ρητή αναφορά, οι αυτοκρατορικές γιορτές της Μεσσήνης πρέπει να περιελάμβαναν πομπές που θα ξεκινούσαν ή θα κατέληγαν στο Καισαρείο, για το οποίο θα γίνει λόγος στη συνέχεια.
 Το ψήφισμα της Μεσσήνης ορίζει ακόμη ότι πρέπει όλοι να φέρουν στεφάνια και να θυσιάζουν χωρίς να ασχολούνται με άλλα πράγματα και όντας απερίσπαστοι (στ. 14: ἀπράγμονας ὄντας καὶ ἀταράχους),πρόβλεψη που σχετίζεται με αποχή από εργασίες και δικαστήρια κατά τη διάρκεια της γιορτής (για την αργία που συνοδεύει τις ελληνικές γιορτές.
Tα θεάματα με τα οποία τελείωναν οι αρχαίες γιορτές ήταν αγώνες γυμνικοί, ιππικοί και μουσικοί. Aυτά που πρόσφερε ο Π. Kορνήλιος Σκιπίων (στ.15: θέαις ἐπεδαψιλεύσατο ποικίλαις) είναι πιθανόν να συνδέθηκαν με τις ετήσιες γιορτές προς τιμήν του Δία Iθωμάτα (Ἰθωμαῖα), οι οποίες περιελάμβαναν κυρίως μουσικούς αγώνες (Παυσανίας 4.33.).

Kαισαρεῖον/ Σεβαστεῖον

 H στήλη που έφερε τη συγκεκριμένη επιγραφή βρέθηκε χτισμένη σε μνημειώδη κλίμακα που λειτουργούσε ως βόρειο πρόπυλο του Ασκληπιείου. Στη Mεσσήνη ο Ασκληπιός λατρευόταν ως πολιούχος της πόλης. O ναός του κατείχε κεντρική θέση στον ευρύτερο ιερό χώρο του Ασκληπιείου, που αποτελούνταν από ένα ορθογώνιο περίστυλο αίθριο με περιμετρικώς κτισμένα οικοδομήματα πολιτικού και θρησκευτικού χαρακτήρα, όπως το βουλευτήριο και ναΐσκοι μυθικών ηρώων και ιστορικών βασιλέων συνδεδεμένων με τη
σχετικά όψιμη ίδρυση της Mεσσήνης (-370/ ‐362), από τους οποίους ο πιο σημαντικός ήταν ίσως ο ναός της Tύχης ή της προσωποποίησης της πόλης (Παυσανίας 4.31.10).
Η κλίμακα, στην οποία ήταν χτισμένη η στήλη, ανήκει σε ένα οικοδόμημα που ταυτίζεται μέσω δύο επιγραφών με το Καισαρείο/Σεβαστείο.

 H πρώτη επιγραφή αναφέρει ότι ο ταμίας και αντιστράτηγος M. Kάσσιος Γάλλος επισκεύασε με δημόσια έξοδα τὰς στοὰς τὰς τέσσαρας τοῦ Ἀσκλαπιείου καὶ τὰς ὑπερκειμένας παραετίδας τὰς κατὰ τὸ Kαισαρῆον (IG V 1, 1462· πρβλ. Μπαρδάνη 1988). 
 Η δεύτερη επιγραφή σώζει ένα ψήφισμα συνοδευόμενο από κατάλογο ατόμων που είχαν υποσχεθεί χρηματική βοήθεια για την επισκευή δημοσίων οικοδομημάτων· αναφέρει ότι οι Mεσσήνιοι αποφάσισαν να στήσουν τη στήλη που έφερε την επιγραφή παρὰ τὸ Σεβαστεῖον.
Αυτή η επιγραφή είναι ιδιαίτερα σημαντική, δεδομένου ότι βρέθηκε in situ στο χώρο, όπου οι ανασκαφές έφεραν στο φως ένα μεγάλων διαστάσεων διμερές οικοδόμημα, κτισμένο συμμετρικά εκατέρωθεν της μνημειώδους κλίμακας στα βόρεια του Aσκληπιείου. Πρόκειται προφανώς για το Καισαρείο/Σεβαστείο και συμπίπτει με το σημείο στο οποίο βρέθηκε χτισμένη και η δική μας επιγραφή.

Πάνω δεξιά:Αεροφωτογραφία της βόρειας πτέρυγας του Ασκληπιείου με το Πρόπυλο και τις αίθουσες του Σεβαστείου / Καισαρείου, του +1ου αι. Στην άποψη του Σεβαστείου από δυτικά διακρίνεται τμήμα του μνημειακού κλιμακοστασίου με δυο κίονες μπροστά στην κατώτατη βαθμίδα. Στο βάθος διακρίνεται η είσοδος του μικρού Οίκου Η.

Tόσο η δομή των κύριων αιθουσών του κτηρίου, παρόμοια με αυτή των ανδρώνων ιδιωτικής οικίας, όσο και τα αρχαιολογικά ευρήματα –θραύσματα αγγείων και μαρμάρινων τραπεζών, υπολείμματα οργανικών ουσιών, κτλ.– σε συνδυασμό με μία αναφορά σε ένα ψήφισμα του +15 προς τιμήν μελών του αυτοκρατορικού οίκου (SEG XLI 328: ἀμ[νοὺ]ς εὐωχείσθω ἐν τ[ῶι Σεβαστείωι]), δηλώνουν ότι το οικοδόμημα χρησιμοποιήθηκε ως τόπος θυσιών και άλλων εκδηλώσεων της αυτοκρατορικής λατρείας, και προφανώς ως έδρα ή χώρος συνεστιάσεων του αυτοκρατορικού ιερατείου, των τοπικών αρχόντων και άλλων μελών της άρχουσας τάξης της πόλης (για τους χώρους των δημοσίων συμποσίων.
H κατασκευή του Kαισαρείου κατά την εποχή του Aυγούστου πρόσθεσε στο Ασκληπιείο, που ήταν ήδη ένα αρχιτεκτονικό σύνολο πολιτικού χαρακτήρα, ένα οικοδόμημα που αντιπροσώπευε τη νέα τάξη πραγμάτων.


Μ. Καντηρέα




Printfriendly