Το Στομιόκαστρο βρίσκεται στον ποταμό της Νέδας, στον λόφο Κόρακα ή Παλαιόκαστρο (υψόμετρο 360μ.). Το κάστρο απέχει 1200μ. Β από το χωριό της Πλατιάνας, σε ευθεία γραμμή, και 1000μ. περίπου Ν του χωριού Στόμιο.
Ο λόφος του κάστρου υψώνεται στην Ν πλευρά του ποταμού της Νέδας ακριβώς απέναντι από τους καταρράχτες. Αμέσως μετά τους καταρράχτες, ο ποταμός υπογειοποιείται περνώντας μέσα από ένα σπήλαιο- τούνελ μήκος περίπου 100μ. Για τον λόγο αυτό η θέση ονομάζεται Στόμιο.
Ο λόφος Κοράκου είναι φυσικά οχυρός από την Β και Δ πλευρά με απόκρημνες πλαγιές ενώ οι Α πλαγιές είναι κάπως πιο ομαλές. Η πρόσβαση στον λόφο είναι πιό εύκολη από την Ν πλευρά όπου ένα μεγάλο διάσελο οδηγεί προς την βάση του λόφου. Από το διάσελο, ακολουθώντας την βάση του λόφου προς Α, φτάνουμε ύστερα από περίπου 90μ., σε σημείο όπου υπάρχει σχετικά εύκολη πρόσβαση στο κάστρο. Εδώ θα πρέπει να εντοπίζεται η είσοδος της οχύρωσης.
Εκτός από τον λόφου του Κοράκου, όπου εντοπίζεται το κάστρο, ένα σημαντικό αρχαιολογικό σύνολο υπάρχει στο Ν διάσελο, κοντά στην βάση του λόφου. Εδώ υπάρχουν κτίσματα και κεραμική της Προϊστορικής περιόδου. Ο Frederick A. Cooper που πραγματοποίησε επιφανειακή έρευνα στην θέση στις αρχές της δεκαετίας του ΄80 [1] προτείνει ως πιθανή την ταύτιση των Προϊστορικών αρχαιοτήτων με το περίφημο Ιερό της Μέλαινας Δήμητρας. Επίσης αναφέρει την εύρεση κεραμικής των Ελληνιστικών/ Ρωμαϊκών χρόνων καθώς και κεραμική της Βυζαντινής περιόδου.
Στις Α πλαγιές του διασέλου υπάρχουν πολλά ερειπωμένα κτίσματα, πολλά από τα οποία φαίνεται να είναι μακρόστενα μεσαιωνικά σπίτια. Εδώ ξεχωρίζει ένα μεγάλο ορθογώνιο κτίσμα με δύο χώρους, διαστάσεων περίπου 4✖9 μ. (ο κάθε χώρος), που σώζεται σε επίπεδο θεμελίων και πιθανόν να ανήκει σε εκκλησία. Με βάση την κεραμική ο Cooper θεωρεί ότι αυτές οι οικίες πιθανόν να ανήκουν στην Βυζαντινή περίοδο.
Ο Pouqueville φαίνεται να είναι από τους πρώτους που αναφέρονται στο Στομιόκαστρο, χαρακτηρίζοντάς το ως "Ένα από τα κάστρα που έχτισαν οι Γάλλοι στις αρχές του δέκατου τρίτου αιώνα."[2]
Το κάστρο στον λόφου Κοράκου φαίνεται να είναι αρκετά μεγάλο σε έκταση, 100μ. Δ-Α Χ 50μ. Β-Ν.
Η είσοδος θα πρέπει να εντοπίζεται στην ΝΑ πλευρά του.
Στις Α πλαγιές του λόφου, σε απόσταση περίπου 20μ. Α της εισόδου, υπάρχουν τα εξωτερικά τείχη του κάστρου που σώζονται σε αρκετά καλή κατάσταση. Τα τείχη είναι στιβαρής κατασκευής φτάνοντας σε ύψος τα 3μ. ενώ υπάρχουν τουλάχιστον 3 αμυντικοί πύργοι στην πλευρά αυτή. Στην κατασκευή έχει χρησιμοποιηθεί κονίαμα ροζ χρώματος, ιδιαίτερα σταθερό και σκληρό, πράγμα που δικαιολογεί τη διατήρηση των πύργων σε καλή κατάσταση. Σύμφωνα με τον Κ. Κουρελή[3], η χρήση κεραμιδιών και κονιάματος υποδεικνύει χρονολόγηση στην εποχή της Φραγκοκρατίας ή στην Οθωμανική περίοδο.
Στο μικρό πλάτωμα κορυφής στην Δ πλευρά του λόφου σώζεται τμήμα της οχύρωσης, ύψους περίπου 2μ., όπου παρατηρούνται τμήματα αψιδωτής κατασκευής. Ο Κουρελής αναφέρει την ύπαρξη δεξαμενής στην κορυφή.
Ανάμεσα στην οχύρωση της κορυφής και στα εξωτερικά τείχη υπάρχουν υπολείμματα αρκετών οικιών. Είκοσι σπίτια περίπου είναι χτισμένα, ανεξάρτητα μεταξύ τους, σε τέσσερις έως πέντε αναβαθμίδες στην κατωφέρεια της ανατολικής πλαγιάς.
Σε όλη την έκταση του κάστρου σώζονται αρκετά κεραμικά αποτμήματα, από αγγεία και κεραμίδες που ανήκουν στην εποχή του μεσαίωνα.
Από τα παραπάνω μπορούμε να συμπεράνουμε ότι ο λόφος του Κοράκου αποτελεί μια σημαντική αρχαιολογική θέση. Εδώ εντοπίζονται Προϊστορικές αρχαιότητες που πιθανόν να ταυτίζονται με το σημαντικό ιερό της Δήμητρας Μέλαινας.[4] Η χρήση του χώρου συνεχίστηκε στους Αρχαίους Ιστορικούς χρόνους, ενώ στον μεσαίωνα, πιθανότατα στην Βυζαντινή περίοδο, υπήρχε οικισμός στις Α πλαγιές του διασέλου και πιθανότατα οχύρωση της ίδιας περιόδου στην κορυφή του λόφου. Αργότερα οι Φράγκοι επεκτείνουν τις οχυρώσεις στον λόφο με μεγάλα και ισχυρά τείχη, ενώ κτίζονται οικίες εντός του κάστρου.
Peter Barkevics
*Έρευνα, κείμενο και φωτ. από Peter Barkevics, 2026.
[1] Frederick A. Cooper &J. Wilson Myers. Reconnaissance of a Greek Mountain City. Pages 123-134
Journal of Field Archaeology Volume 8, 1981
[2] François Charles Hugues Laurent Pouqueville: "Voyage de la Grèce". 1827. Σελ: 507
[3] Kostis Kourelis: "Σπίτια του Μορέα. Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική της Βορειοδυτικής Πελοποννήσου (1205-1955)" Επιμέλεια: Frederick A. Cooper. Kostis Kourelis, Helen Bradley Foster, Mary B. Coulton, Joseph D. Alchermes. Σελ: 70-71
[3] Kostis Kourelis: "Σπίτια του Μορέα. Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική της Βορειοδυτικής Πελοποννήσου (1205-1955)" Επιμέλεια: Frederick A. Cooper. Kostis Kourelis, Helen Bradley Foster, Mary B. Coulton, Joseph D. Alchermes. Σελ: 70-71
[4] "Αριστομένης ο Μεσσήνιος": Το Προϊστορικό Ιερό της Δήμητρας Μέλαινας στο Στόμιο της Νέδας (online)
