Το χωριό Ρευματιά (πρώην Λούμι) βρίσκεται στο μέσον περίπου της Μεσσηνίας στο Δ τμήμα των Κοντοβουνίων. Είναι κτισμένο ανάμεσα στα βουνά, σε ένα βαθύπεδο εξαιρετικής ομορφιάς και απαράμιλλου φυσικού κάλλους, σε υψόμετρο 486 μέτρων. Πνίγεται στο πράσινο των δένδρων και των κήπων, ενώ στην περιοχή υπάρχουν πολλές πηγές και άφθονα νερά.
Τα οικήματά του διατηρούν κατά το μάλλον την παραδοσιακή τους αρχιτεκτονική και πολλά από αυτά παραμένουν εξωτερικά ανεπίχριστα. Απέχει 40 χλμ από την Καλαμάτα.
Το παλιό όνομα του χωριού ήταν Λούμι και μετονομάστηκε σε Ρεμματιά το 1927 και σε Ρευματιά το 1940.[1]
Το Λούμι
Το Λούμι ήταν μεσαιωνικό χωριό. Ιδρύθηκε από χριστιανούς νομάδες Αρβανίτες κατά την περίοδο 1360-1405.
Ο Φερέτος καταγράφει την παράδοση ότι το χωριό δεν βρισκόταν πάντα στη σημερινή του θέση. Αναφέρει ότι το «Παλιολούμι» ήταν ο αρχικός οικισμός, χτισμένος σε υψηλότερο και πιο οχυρό σημείο κοντά στον Άγιο Ιωάννη, για προστασία από τις επιδρομές.
Αναφέρει την καταγωγή των πρώτων οικιστών από το Λούμι της Γορτυνίας στην Αρκαδία, οι οποίοι, υπό διωγμό, μετέφεραν το όνομα της πατρίδας τους στη νέα τοποθεσία.[2]
Το Λούμι ιδρύθηκε την εποχή που η περιοχή ήταν υπό την κατοχή των Ενετών και εμφανίζεται στους διοικητικούς ενετικούς καταλόγους του 15ου αι. ως ενεργός οικισμός (ville) με το όνομα Lumi και ως μέρος του Territorio di Androussa.[3]
Στα 1460 η περιοχή περνάει στην κατοχή των Οθωμανών. Στο κατάστιχο TT10 (1460-1463), το οποίο αποτελεί την παλαιότερη οθωμανική πηγή, το χωριό αναφέρεται ως Lumi (στην οθωμανική γραφή: لومی). Αναφέρεται ως Karye-i Lumi (Χωριό Λούμι). Ο όρος karye προσδιορίζει έναν μόνιμο αγροτικό οικισμό. Η φορολογία των Οθωμανών περιλάμβανε σιτηρά, μούστο, κ.ά. Κατατάσσεται στα αρβανίτικα χωριά (Arvanite settlements) της Μεσσηνίας ενώ ανήκει στο Nahiye-i Anidros (Ναχιγιές Ανδρούσας).[4]
Το Λούμι αναφέρετε στις πηγές και στην περίοδο της Β Βενετοκρατίας (1685-1715):[5]
Απογραφή Corner (1689): Στην Απογραφή του Giacomo Corner το 1689, η οποία αποτελεί την πρώτη επίσημη βενετική καταγραφή μετά την κατάληψη της Πελοποννήσου, το Λούμι (Lumi) εμφανίζεται να έχει 9 οικογένειες και υπάγεται στο Territorio di Calamata
Απογραφή Grimani (1700): Το χωριό καταγράφεται με το όνομα Lumi και περιλαμβάνει αναλυτικά στοιχεία για τον αριθμό των οικογενειών, των ανδρών, των γυναικών και των παιδιών.
Breve descrizzione (Pacifico, 1704): Το Λούμι εμφανίζεται με πληθυσμό 313 κατοίκων.
Ενετικά Κτηματολόγια (Catastici): Υπάρχουν αναφορές σε κτηματολογικά έγγραφα της περιόδου (όπως το Catastico Ordinario), όπου καταγράφονταν οι γαίες και τα όρια του χωριού Lumi για φορολογικούς σκοπούς, ενταγμένο τότε στην επαρχία της Ανδρούσας.
Το Μεσαιωνικό Λούμι και η Φράγκικη οχύρωση
Από το κέντρο του σύγχρονου χωριού της Ρευματιάς και σε απόσταση περίπου 600μ. σε ευθεία γραμμή, υψώνεται στα Ν/ ΝΑ το βουνό του αγίου Ιωάννη ύψους 558μ.
Ένας χωματόδρομος, που βρίσκεται σε αρκετά καλή κατάσταση, ανεβαίνει την Δ πλευρά του βουνού και φτάνει σε ένα πλάτωμα που δημιουργείται λίγο πιό χαμηλά από την κορυφή και όπου εντοπίζεται ο ναός του αγίου Ιωάννη.
Ένας χωματόδρομος, που βρίσκεται σε αρκετά καλή κατάσταση, ανεβαίνει την Δ πλευρά του βουνού και φτάνει σε ένα πλάτωμα που δημιουργείται λίγο πιό χαμηλά από την κορυφή και όπου εντοπίζεται ο ναός του αγίου Ιωάννη.
Η μεσαιωνική οικιστική εγκατάσταση περιλαμβάνει το σχετικό μικρό πλάτωμα κορυφής του βουνού και την πιό ομαλή Α πλαγιά του σε μιά έκταση περίπου 10 στρεμμάτων.
Ο ναός του αγίου Ιωάννη φαίνεται να βρίσκεται εντός των ορίων του μεσαιωνικού χωριού, στην Ν πλευρά του. Στις πλαγιές αμέσως στα Α του ναού υπάρχουν τα περισσότερα υπολείμματα του μεσαιωνικού χωριού. Εντοπίζεται πλήθος κατασκευών, σπιτιών και τοιχίων, σε ερειπιώδη κατάσταση. Κάποιες κατασκευές σώζονται σε ικανό ύψος και δείχνουν επιμελημένη κατασκευή. Το οικοδομικό υλικό του χωριού αποτελείται από πέτρες διαφόρων μεγεθών, ενώ σε πολλές περιπτώσεις παρατηρείται η χρήση αρκετά μεγάλων λίθων με επιμελή και στιβαρή κατασκευή.
Ο ναός του αγίου Ιωάννη είναι ένας αρκετά μεγάλος ναός 12Χ 8μ. και σε καμιά περίπτωση δεν θυμίζει κάποιο ναΐσκο κορυφής. Στην σημερινή του κατάσταση έχει επισκευαστεί, έχει καινούργια στέγη ενώ οι τοίχοι εσωτερικά και εξωτερικά είναι σοβατισμένοι. Θα πρέπει να θεωρείτε σίγουρο ότι το Μεσαιωνικό χωριό είχε χριστιανικό ναό, που λογικά θα πρέπει να υπήρχε στο ίδιο σημείο. Ωστόσο στην σημερινή του μορφή είναι πάρα πολύ δύσκολο να διακριθούν παλαιότερες φάσεις κατασκευής στον ναό.
Ο ναός του αγίου Ιωάννη φαίνεται να βρίσκεται εντός των ορίων του μεσαιωνικού χωριού, στην Ν πλευρά του. Στις πλαγιές αμέσως στα Α του ναού υπάρχουν τα περισσότερα υπολείμματα του μεσαιωνικού χωριού. Εντοπίζεται πλήθος κατασκευών, σπιτιών και τοιχίων, σε ερειπιώδη κατάσταση. Κάποιες κατασκευές σώζονται σε ικανό ύψος και δείχνουν επιμελημένη κατασκευή. Το οικοδομικό υλικό του χωριού αποτελείται από πέτρες διαφόρων μεγεθών, ενώ σε πολλές περιπτώσεις παρατηρείται η χρήση αρκετά μεγάλων λίθων με επιμελή και στιβαρή κατασκευή.
Ο ναός του αγίου Ιωάννη είναι ένας αρκετά μεγάλος ναός 12Χ 8μ. και σε καμιά περίπτωση δεν θυμίζει κάποιο ναΐσκο κορυφής. Στην σημερινή του κατάσταση έχει επισκευαστεί, έχει καινούργια στέγη ενώ οι τοίχοι εσωτερικά και εξωτερικά είναι σοβατισμένοι. Θα πρέπει να θεωρείτε σίγουρο ότι το Μεσαιωνικό χωριό είχε χριστιανικό ναό, που λογικά θα πρέπει να υπήρχε στο ίδιο σημείο. Ωστόσο στην σημερινή του μορφή είναι πάρα πολύ δύσκολο να διακριθούν παλαιότερες φάσεις κατασκευής στον ναό.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κορυφή του βουνού ακριβώς πάνω, Β, από τον ναό του αγίου Ιωάννη, όπου υπάρχουν σημαντικά αρχιτεκτονικά κατάλοιπα.
Ένας πολύ ισχυρός περιμετρικός τοίχος φαίνεται να στεφανώνει το πλάτωμα της κορυφής. Το περιμετρικό αυτό τοίχος σώζεται σε καλή κατάσταση, ιδιαίτερα στην Α πλευρά της οχύρωσης, όπου φτάνει σε ύψος πάνω από τα δύο μέτρα και δείχνει να είναι ισχυρής κατασκευής. Το περιμετρικό τοίχος δημιουργεί έναν εσώκλειστο οχυρωμένο περίβολο με έκταση κοντά στα 800 τ.μ.
Εντός του περιβόλου υπάρχουν αρκετές κατασκευές με την πιό σημαντική να βρίσκεται στην Β πλευρά. Εδώ εντοπίζονται τα υπολείμματα μεγάλης και ισχυρής κατασκευής με πολύ ισχυρά θεμέλια. Η μεγάλη αυτή κατασκευή, διαστάσεων 12Χ 12μ. περίπου, θα πρέπει να ήταν αμυντικός πύργος και παρατηρητήριο.
Η οχύρωση και ο πύργος του αγίου Ιωάννη βρίσκονται σε στρατηγικό σημείο αφού έχουν οπτική επαφή με το μεγαλύτερο μέρος της Α Μεσσηνίας. Έτσι εκτός από τον αμυντικό του χαρακτήρα, σίγουρα θα λειτουργούσε και ως παρατηρητήριο.
Η οχύρωση και ο πύργος του αγίου Ιωάννη βρίσκονται σε στρατηγικό σημείο αφού έχουν οπτική επαφή με το μεγαλύτερο μέρος της Α Μεσσηνίας. Έτσι εκτός από τον αμυντικό του χαρακτήρα, σίγουρα θα λειτουργούσε και ως παρατηρητήριο.
Κάποια σποραδικά κεραμικά αποτμήτα που εντοπίζονται στον χώρο είναι αρκετά φθαρμένο και δύσκολα θα μπορούσαν να χρονολογηθούν.
Στην οχύρωση της κορυφής δεν παρατηρείτε χρήση κονιάματος, που συνήθως βλέπουμε σε κατασκευές της Βυζαντινής και Φράγκικης περιόδου. Ωστόσο υπάρχουν και περιπτώσεις, που για διαφόρους λόγους αυτό δεν συμβαίνει, όπως για παράδειγμα στις μεσαιωνικές οχυρώσεις της Καλίδονας στην Τριφυλία.
Το περιμετρικό τείχος και ο ισχυρός πύργος στην κορυφή του βουνού του αγίου Ιωάννη παραπέμπουν σε κατασκευές της Φράγκικης περιόδου. Πιθανόν να κατασκευάστηκαν στην πρώτη περίοδο της ίδρυσης του χωριού, ανάμεσα στα έτη 1360- 1460. Είναι επίσης πιθανόν η οχύρωση να ενισχύθηκε κατά την περίοδο της Β’ Ενετοκρατίας 1689-1715.
"Αριστομένης ο Μεσσήνιος"
[1] Ελληνική Εταιρεία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης eetaa.gr
[2] Μίμης Φερέτος. "Μεσσηνιακά 1969-1970"
Στην οχύρωση της κορυφής δεν παρατηρείτε χρήση κονιάματος, που συνήθως βλέπουμε σε κατασκευές της Βυζαντινής και Φράγκικης περιόδου. Ωστόσο υπάρχουν και περιπτώσεις, που για διαφόρους λόγους αυτό δεν συμβαίνει, όπως για παράδειγμα στις μεσαιωνικές οχυρώσεις της Καλίδονας στην Τριφυλία.
Το περιμετρικό τείχος και ο ισχυρός πύργος στην κορυφή του βουνού του αγίου Ιωάννη παραπέμπουν σε κατασκευές της Φράγκικης περιόδου. Πιθανόν να κατασκευάστηκαν στην πρώτη περίοδο της ίδρυσης του χωριού, ανάμεσα στα έτη 1360- 1460. Είναι επίσης πιθανόν η οχύρωση να ενισχύθηκε κατά την περίοδο της Β’ Ενετοκρατίας 1689-1715.
"Αριστομένης ο Μεσσήνιος"
[2] Μίμης Φερέτος. "Μεσσηνιακά 1969-1970"
[3] Hopf, Karl, Chroniques gréco-romanes inédites ou peu connues, Berlin, 1873.
[4] Liakopoulos, Georgios C. 2019. The Early Ottoman Peloponnese: A study in the light of an annotated editio princeps of the TT10-1/14662 Ottoman taxation cadastre (ca. 1460-1463)
[5] -Βασίλης Παναγιωτόπουλος, Πληθυσμός και οικισμοί της Πελοποννήσου, 13ος-18ος αιώνας. Μνήμων, 12, 271–274.
-Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη).
[6] Κουρελής Κωστής: "Μεσαιωνικά κάστρα του Μορέα". Στο: "Σπίτια του Μορέα. Παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Βορειοδυτικής Πελοποννήσου 1205-1955". Κάστρο Καλίδονας (online)
[5] -Βασίλης Παναγιωτόπουλος, Πληθυσμός και οικισμοί της Πελοποννήσου, 13ος-18ος αιώνας. Μνήμων, 12, 271–274.
-Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη).
[6] Κουρελής Κωστής: "Μεσαιωνικά κάστρα του Μορέα". Στο: "Σπίτια του Μορέα. Παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Βορειοδυτικής Πελοποννήσου 1205-1955". Κάστρο Καλίδονας (online)
