Ο Κόκλας, γνωστός επίσης και ως (στου) Κόκλα ή η Κόκλα, είναι χωριό του δήμου Οιχαλίας στη Μεσσηνία.[1]
Το χωριό είναι χτισμένο στην Ν πλευρά της κοιλάδας του Σουλιμά, στις ΒΔ υπώρειες του βουνού του Βεργωτού, ανάμεσα στα χωριά του Δωρίου και του Βασιλικού. Μέσα στο χωριό υπάρχει μια πολύ σημαντική πηγή που από τους περισσότερους ερευνητές ταυτίζεται με την πηγή Ἀχαΐα που αναφέρει ο Παυσανίας.[2]
Το χωριό δημιουργήθηκε στις αρχές του 20ου αι.[3] όταν οι κάτοικοι του μεσαιωνικού ημιορεινού χωριού της Βυδίσοβας (Δροσοπηγής), 4χλμ. στα Ν, το εγκατέλειψαν και εγκαταστάθηκαν στην πεδινή περιοχή γύρω από την πηγή της Ἀχαΐας.
Πριν την δημιουργία του σύγχρονου χωριού αναφέρεται ότι στην θέση υπήρχε από τον 18ο αι. Χάνι. Το Χάνι ήταν χώρος για την υποδοχή και τη διανυκτέρευση ταξιδιωτών και των ζώων τους[4] καθώς διέσχιζαν την πεδινή περιοχή κατά μήκος της Β Μεσσηνίας από την περιοχή της Κυπαρισσίας προς την κοιλάδα του Σουλιμά και το Στενυκλαρικό πεδίο και αντίστροφα. Σύμφωνα με την παράδοση το Χάνι ονομαζόταν Χάνι του Κόκλα και από εκεί πήρε το όνομά του το χωριό.
Στην Β πλευρά του Κόκλα υπάρχει ένας σχετικά χαμηλός λόφος οβάλ σχήματος διαμέτρου περίπου 200μ. σε απόσταση 150μ. ΒΔ από την σημαντική πηγή του χωριού. Τα τελευταία σπίτια του Κόκλα εντοπίζονται στην Ν πλαγιά αυτού του λόφο. Από την μέση περίπου του λόφου, αμέσως στα Β του χωριού, περνάει η εθνική οδός Καλό Νερό- Αλλαγή.
Το 1964 κατά την διάρκεια των εργασιών για την διάνοιξη της εθνικής οδού στον λόφο αποκαλύφθηκε σημαντικό αρχαιολογικό σύνολο. Ανασκάφηκε[5] μεγάλο νεκροταφείο των Ελληνιστικών και Ρωμαϊκών χρόνων. Οι τάφοι ήταν απλοί λακκοειδείς καλυπτόμενοι από πλάκες και πτωχοί σε κτερίσματα.
Επίσης εντοπίστηκε αποθέτης που περιείχε μεγάλο αριθμό Πρωτοελλαδικών και Μεσοελλαδικών οστράκων, καθώς και σε άλλο σημείο Μυκηναϊκά όστρακα και θραύσμα ειδωλίου.
Την ίδια εποχή με τις ανασκαφές την θέση επισκέφτηκαν και οι Αμερικανοί αρχαιολόγοι William A. McDonald και Richard Hope Simpson οι οποίοι έκαναν επιφανειακές έρευνες στην Μεσσηνία την δεκαετία του '60.
Εκτός από τις αρχαιότητες στην περιοχή κατασκευής της εθνικής οδού οι Αμερικανοί αρχαιολόγοι εντόπισαν υπολείμματα Προϊστορικού οικισμού στο πλάτωμα κορυφής του λόφου, τον οποίον ονομάζουν "Ράχη Χάνι". Ο οικισμός είχε έκταση τουλάχιστον 100μ. σε διάμετρο και με βάση την κεραμική χρονολογείται στην Υστεροελλαδική περίοδο. Οι Αμερικανοί αρχαιολόγοι αναφέρουν σχετικώς:[6] "A plentiful scattering of LH pottery can still be seen on the surface of the hill and would indicate a habitation site of at least 100 m. diameter (probably more, but obscured by N outskirts of Kokla village). The material recovered from the roadcut is now in the Vasiliko Museum, and a special publication is promised. It is not surprising to find increasing evidence of dense prehistoric settlement and burials closer to the magnificent source that is often associated with Pausanias' reference to the spring called Achaia."
Στην σημερινή του μορφή 4 περίπου στρέμματα του πλατώματος κορυφής του λόφου σώζονται αμέσως στα Ν της εθνικής οδού. Το πλάτωμα κορυφής έχει ισοπεδωθεί στο μεγαλύτερο μέρος του ενώ προς την Δ πλευρά του φαίνεται να έχει αποτεθεί το σωζόμενο οικοδομικό υλικό της Προϊστορικής θέσης σε μήκος περίπου 25μ. Κάποια σποραδικά κεραμικά αποτμήματα της Προϊστορικής εποχής εντοπίζονται στο πλάτωμα. Στην Ν πλευρά του πλατώματος διασώζεται ένα παλιό κτήριο για το οποίο δεν μπορούμε να βγάλουμε κάποιο συμπέρασμα.
Στην απέναντι Β πλευρά της εθνικής οδού, και λόγω της σύγχρονης ανθρώπινης δραστηριότητας, δεν φαίνεται να σώζεται κάτι εκτός από κάποια σποραδικά Προϊστορικά κεραμικά αποτμήματα.
Κάποιοι λιθωσωροί στην Α πλαγιά του λόφου επίσης φαίνεται να είναι υπολείμματα της Προϊστορικής θέσης.
Στον λόφο "Ράχη του Κόκλα" υπήρχε μια μεσαία μεγέθους οικιστική θέση της Υστεροελλαδικής περιόδου, μιά από τις αρκετές που βρίσκονταν διάσπαρτες στην πυκνοκατοικημένη κοιλάδα του Σουλιμά στην περίοδο αυτή. Βρισκόταν σε χαμηλό λόφο δίπλα σε πολύ σημαντική πηγή νερού και σε κοντινή απόσταση, περίπου 1200μ. στα Α, από την ακρόπολη της Μάλθης, η οποία θα ήταν προφανώς το διοικητικό κέντρο αυτής της πλευράς της κοιλάδας.
"Αριστομένης ο Μεσσήνιος"
[1] el.wikipedia.org (online). Αντλούνται στοιχεία από: Παρασκευόπουλος, Στάθης Ηλ. (2004). Οδοιπορικά Τριφυλίας. Ι΄. Χωριά του τέως Δήμου Ηλέκτριδος - Δωρίου. Αθήνα: Εκδόσεις Δεδεμάδη
[2] Παυσανίας 4.33.7
[3] ΦΕΚ 262Α - 31/08/1912: Σύσταση της κοινότητας με την απόσπαση του οικισμού Βιδίσοβα από το δήμο Αετού και τον ορισμό του ως έδρα της κοινότητας. eetaa.gr
[4] el.wiktionary.org (online)
[5] Γ. Α. Παπαθανασόπουλος Αρχ, Δελτίον 19 (1964): Χρονικά.: Σελ. 154. Βλέπε: "Αρχαιολογικά ευρήματα Τριφυλίας: Κόκλα, Θέση Ρίζες και Αετός". "Αριστομένης ο Μεσσήνιος" (online)
[6] Messenia III: McDonald, William A. and Richard Hope Simpson. ‘Further Explorations in Southwestern Peloponnese: 1964-1968’, American Journal of Archaeology. Vol.73, No.2 (Apr., 1969), pp. 123-177., 27B. Rachi Chani (Kokla), pg. 141.
